Restauratie opduwer

Een goede 1000 kg, zoveel weegt de Kromhout. Daar komt nog een fundatie bij maar gaat het gewicht van het stuurhutje, de oude motor en de balastgewichten weer vanaf. Maar toch, 800 kilo extra in een bootje van ongeveer twee ton, gaat dat wel goed. De een zegt “dat kan makkelijk, een opduwer hoort diep te liggen”, de ander heeft grote twijvels. Opduwer Ouwevos heeft dezelfde motor en ongeveer dezelfde lengte en breedte  maar wel een veel grotere holte (steekt dieper) dus die vergelijking gaat ook scheef. Volgens mijn berekening zou de opduwer 10 tot 15 cm dieper in het water komen te liggen. Dat is te doen kwa overblijvende vrijboord maar het zegt niets over de vaareigenschappen en laat ik maar niet beginnen over het vertrouwen dat ik heb in mijn eigen rekenarij. Dus tijd voor wat zekerheid want het zou toch wat sneu zijn als hij bij de tewaterlating na de verbouw meteen weer van de bodem gelicht mag worden wegens niet blijven drijven.

Om een en ander wetenschappelijk te kunnen testen heb ik een betonnen model van de motor gemaakt. Nouja, eigenlijk gewoon 100 stoeptegels van gemiddeld 8 kg aan boord gesleept. Dat was even een karweitje ja, 1600 kilo door de handen (erin en eruit). Aan de andere kant zijn er ook mensen die er voor betalen om bij de sportschool met gewichten te mogen slepen dus wat dat betreft ben ik weer goedkoop uit.

Tegels, tegels, tegels

Zo van buiten ziet het er niet slecht uit, je zou niet zeggen dat er een klein terrras aan tegels in ligt.

Bij de eerste vaartest lagen de tegels duidelijk teveel naar voren. De kont lag nog hoger dan anders maar de neus dook al snel onder de boeggolf. Het was ook moeilijk een rechte koers te houden. Dus even een paar 100 kilo verder naar achteren opgestapeld. Dat was een flinke verbetering.

Het gewicht kan nog wel wat verder naar achteren. Veel dieper moet het ook niet worden.

Je trekt zo wel wat een hekgolf.

Een paar weekjes geleden lag er een mooi voorbeeld van een werkende opduwer bij Dokkumer Nieuwe Zijlen. Gebutst en roestig maar het heeft toch wel wat.

Plaatjes van de varende opduwer waren er nog niet dus hierbij.

Plaatjes geschoten vanaf het kommandoschip van de Bijlstra Hochseeflotte:

Grote Stern

Afgelopen mei was ik in het scheepvaartmuseum in Rotjeknor, onder andere voor de handleiding van de Kromhoutmotor. Ik heb geen draagbare scanner dus de digitale camera gebruikt en dat is helaas te zien, maar het resultaat is leesbaar. Het boekje wordt nu wel op een manier verspreid die de originele samensteller vast niet voorzien had.

Vliegwiel monteren moet met een hamer, demonteren met een grotere hamer.

Lees dit boekje met aandacht door en indien alles U niet direct volkomen duidelijk is, lees het dan nog eens rustig over. De inhoud is het resultaat van jarenlange ervaring. Meermalen moesten wij constateeren, dat fouten gemaakt werden in bediening of onderhoud, waarvoor in deze handleiding wordt gewaarschuwd.
Zorg dat dit bij U niet voorkomt!

Hierbij dus: Handleiding_Kromhout_Middeldruk.PDF (87 MB)

N.B. H. Mannaert levert een papieren versie (zonder irritante stempels door alle plaatjes), zie Kromhoutarchief

Druk maar de avonden zijn nog lang dus met een beetje planning kon ik een paar dagen varen en tegelijkertijd aan allerlei verplichtingen voldoen. De herfst is wel vroeg begonnen dit jaar.

H+G betekent Hersteld en Getest en is de bondige omschrijving die ik ‘op de zaak’ gebruik op reparatiebonnen. Hieronder iets uitgebreider.
Op een zondagmiddag, die toch te warm was om wat anders te doen, heb ik de ijzerzaag en vijl losgelaten op een grote spie, vriendelijkerwijs geleverd door mijn gewaardeerde collega.

Mooi stukje huisvlijt. De nieuwe verloopspie uit een grotere spie gezaagd en gevijld met de oude als voorbeeld

Het terugmonteren in omgekeerde volgorde leverde geen problemen op. Alleen heb ik de dopmoer op de as een paar slagen vaster aangedraaid waardoor het oude borgboutje niet meer door hetzelfde gat kan. Een nieuw gat boren zou de as wel erg verzwakken dus daarom maar een splitpen gehaald bij Boatmax in Leeuwarden. Kost € 1,20 en blijkt bij montage zo’n lullig ding ten opzichte van de schroef dat ik er geen vertrouwen in heb. Gelukkig heeft de jachthavenbaas een veel dikkere en stijvere splitpen. Deze kun je tenminste niet met de hand weer rechtbuigen.
Natuurlijk heb ik allemaal foto’s gemaakt maar die heb ik later per ongeluk net zo hard weer verwijderd bij een opruimaktie. Je zult het dus met een filmpje van de tewaterlating moeten doen:

Meteen maar weer even een proefvaart gemaakt. Het werkt allemaal weer als vanouds. Ik was wel wat laat terug en de havenbaas maakt zich zoveel zorgen dat hij (de volgende ochtend, dat wel) eerst kijkt of mijn auto er nog staat.

De afgelopen tijd een paar keer een klein tochtje gemaakt, onder andere met harde wind lekker door de golven ‘batsen’ op de Burgumermar. Het was me bij terugkomst al wel opgevallen dat achteruitslaan moeizaam gaat, ook met veel gas geven is er weinig effect.

Vorige week wilde ik weer een tochtje maken. Om uit de box te komen moet ik een keer steken om niet al te veel andere boten te raken maar helaas, achteruitslaan had geen effect. Nog een geluk dat ik door de noorderwind terug naar de steiger gedreven werd. Een onderzoekje leert dat de as wel draait dus met de keerkoppeling is niks aan de hand. Mijn eerste gedachte is dat er wat in de schroef zit. Ik ben buiten het seizoen op diverse weinig bevaren plaatsen geweest dus een stropersfuik of iets dergelijks zou niet zo vreemd zijn. Ik kan zo niet bij de schroef komen en in het water springen heb ik ook geen zin in dus toen maar een kanotochtje gemaakt.

Zondag 1 mei nog maar eens een poging gedaan. Het eerste plan is om naar de helling te varen om zo in ondiep water de schroef van buiten te kunnen bekijken. Zover kom ik niet, met de harde wind en zonder achteruit is het bijzonder lastig manouvreren. De kop wordt opzij gedrukt en ik belandt, na hier en daar een bootje aangetikt te hebben, aan de walkant, gadegeslagen door vele andere jachthavengasten. “Wat een prutser” zullen ze wel gedacht hebben. In elk geval is het hier ook niet bijzonder diep dus overboord gestapt en de schroef onzedelijk betast. Het blijkt dus dat er niks in de schroef zit maar dat de schroef zelf los zit. Waarschijnlijk is de spie gebroken of ontsnapt. Dat verklaart natuurlijk ook waarom vooruit wel werkt, de schroef wordt dan op het conische eind van de schroefas gedrukt terwijl bij achteruit slaan de schroef zichzelf los trekt.

Dinsdagavond met een beetje hulp van de havenmeester met schouwtje naar de helling gevaren en de boot maar weer op het droge laten zetten. De diagnose is inderdaad een gebroken spie. Het valt niet mee om de schroef er af te krijgen want die past natuurlijk net niet langs het roer en het roer is niet zonder grof geweld te verwijderen. Gelukkig is de as binnenin de boot verlengt en door de koppelbus los te halen kan de as iets naar voren en kan de schroef eraf gewrikt worden.

Dat past natuurlijk weer net niet

Victory! Je ziet de helft van de spie nog in de as zitten.

Hoe kan dat nou? Zo’n spie breekt toch niet zomaar? Wat in elk geval opviel is dat de dopmoer niet vast zat dus waarschijnlijk de schroef ook niet. Bij voor en achteruitslaan krijgt de spie zo steeds een klap. Nog fraaier is het als je de spie zelf bekijkt. Het deel wat in de as zit heeft namelijk een veel kleinere maat dan die in de schroef. Misschien heeft men ooit een nieuwe schroef gekocht (toen men de motor verving waarschijnlijk) en ontdekt dat de spiebaan in de as veel kleiner was dan die van de nieuwe schroef. Dan pas je de spiebaan in de as aan, maar ja, dat is specialistenwerk. Of je vijlt gewoon een stuk van de spie af want dat kan hobbybob zelf. Dat geeft natuurlijk wel wat rare spanningen op de overgang van groot naar klein.

Schroef met gebroken spie in twee delen. Voor het verwijderen van het grote stuk uit de schroef was wat geweld nodig.

Hoe gaan we dat oplossen? Wordt vervolgd, maar vermoedelijk de ‘hobbybob’ methode. Het hoeft het ook maar een seizoen uit te houden want met de nieuwe motor moet er toch een andere schroef en schroefas in.

Jaah, dinsdag werd eindelijk een pakketje voor mij bezorgd. De Pax heeft ‘m opgehaald in Sprundel (Noord-Brabant) en afgeleverd in Westergeest (Friesland) waar hij nu even moet wachten op een nieuw actief leven.

Tijdelijk gestald. Zie grasmaaier op de achtergrond voor een idee van de afmetingen.

Motor met keerkoppeling. De uitlaat is tijdelijk gedemonteerd, anders pastte hij niet door de schuurdeur bij de vorige eigenaar.

Zijaanzicht. Van links naar rechts: achterlager, bedieningshendel keerkoppeling, keerkoppeling zelf, koelwaterpomp, dan de cilinder met onderin de luchtinlaat door het carter, de uitlaat daarboven en bovenop de gloeikop. Tussen cilinder en vliegwiel zit de brandstofpomp.

Motornummer is 3072. Er moet nog even aan gesleuteld worden voor hij kan proefdraaien. De motor heeft twee jaar stilgestaan en de laatste startpoging schijnt dusdanig soepel gegaan te zijn dat het gietijzeren wiel van de lorrie waar hij op stond scheurde en de buren klaagden over scheuren in de muur.
Ik wil onder andere de toerenregeling goed nakijken en een degelijk (tijdelijk) frame bouwen van een paar stalen H-profielen. Als hij aan de wandel gaat met zijn 1000+ kg dan heb ik natuurlijk niet zoveel meer in te brengen. De keerkoppeling werkt ook niet helemaal soepel.

Ondertussen heb ik wel een tekening gevonden voor een motorfundatie voor dit type motor op de website van het Fries Scheepvaartmuseum (zie daar voor grote versie). Ik ga ook achter een handleiding aan.

"Fundatieteekening Motor M0"

Mooi weer voor een proefvaart dacht ik vorige week. Helaas bleek de accu leeg. Vlak voor de tewaterlating had ik ook al accuproblemen, toen bleek het waterpeil in de accu te laag. Na het bijvullen met gedemineraliseerd water leek alles weer in orde. Nu eerst maar gestart met een losse accu en startkabels en een eindje varen om de accu op te laden. De laadspanning is 14 V dus dat lijkt mij wel in orde. De Kollumerzwaagstervaart ingevaren maar erg ver kwam ik niet, de nieuwe fietsbrug is net te laag.

Ik ben erg blij dat ik de kimkielen eraf gehaald heb want de invloed op het sturen blijkt toch wel erg groot geweest te zijn. Waar de opduwer eerst problemen had om rechtdoor te varen en vaak plotseling een draai maakte kan ik nu rustig het roer loslaten en andere dingen doen. Ik hoef eigenlijk alleen maar te sturen als het kanaal een bocht maakt. Hoeveel ‘tuiteliger’ de boot nu is bij golven moet nog blijken want deze dag is het windstil. Later op de dag de Burgumermar opgezocht maar ook hier is geen golfje te bekennen. Dan zelf maar wat golven gemaakt:

Terug in de haven met de multimeter geconstateerd dat er een stroomlek is van bijna een halve ampère. De volgeladen accu van 120 Ah zou dus zo inderdaad in 240 uur (10 dagen) leeg lopen. Een koelwater-temperatuurvoeler blijkt 0,1 A te trekken maar de rest is moeilijker te traceren. Dit lek zit ergens in de navigatieverlichting. Hier is wat vreemds mee aan de hand want het bakboordlicht doet het niet en de zekering brandt ook nog eens door. De kabels zitten natuurlijk keurig achter de betimmering weggewerkt en om dat nou ook helemaal weg te gaan slopen gaat mij te ver. Voorlopig maar gewoon braaf na het varen de hoofdschakelaar omzetten.

N.B. Bij “Lassie” wat nieuwe foto’s toegevoegd gemaakt door Erwin

Na het las- en slijpwerk moest er nog weer een kleurtje op. Omdat alles in een paar dagen klaar moest was het deel onder de waterlijn de prioriteit. Het onderwaterschip heb ik vier keer in de Hempatex Aluminium 16300 gerold (dat is een chloorrubber voor de kenners). Het was hier en daar wel lastig om het goed in de putjes te krijgen. Daaroverheen een laagje mooi zwarte antifouling. Verder heeft alles tot aan het dek een nieuw laagje verf gekregen. Daarboven ben ik niet meer aan toe gekomen. Het dek ga ik nog wel een keer doen als het mooi weer is maar het kajuitje gaat er toch af dus daar wil ik liever niet teveel tijd aan besteden.

Zaterdagmorgen werd de boot weer te water gelaten.  Meteen gecontroleerd op lekken, gelukkig is alles in orde. De opduwer schommelt wel wat meer zonder kimkielen. Hoeveel het uitmaakt moet bij de eerstvolgende vaart blijken. Ik verwacht trouwens dat straks de zware motor ook veel zal helpen. Hij heeft ook nieuwe vaste plek gekregen in de haven, gelukkig aan een steiger met veel roest-emmers.  Dan is het ook niet zo erg als ze eens een tikje van me krijgen.

Eerste laag chloorrubber en primer op plaatsen waar ik de verf (met roest) weggeschuurd had

Sprong in de tijd: schilderwerk klaar

Andere kant

De onthulling op de vroege zaterdagmorgen

Weer richting water

De invloed van alle blokken staal en kettingen is mooi te zien. Om te controleren op lekken liggen alle gewichten tijdelijk even halverwege aan stuurboord. De bakboord anode komt nu boven water uit. Gelukkig kan ik geen water aan de verkeerde kant van de romp vinden dus kunnen de gewichten weer in de voorpiek.

Nieuw plekje in de haven